History

Vanbelleghem (Dries), Ive Van Bouwel, Pieter Uyttenhove, Transformatie en beleving van nieuwe landschappen. Een chronofotografische kijk op ruimtelijke planning en stedenbouw, Agora. Tijdschrift voor sociaal-ruimtelijke vraagstukken, (21), 5 (« Perspectieven op planning »), 2005, pp. 15-17

L’objectif de ce livre est d’observer le fonctionnement de la justice dans l’arrondissement judiciaire de Mons durant les deux guerres mondiales, face aux douloureuses réalités des collaborations et des résistances avec l’occupant allemand. Les conséquences de ces deux occupations se font sentir dès le mois d’août 1914 et jusqu’aux dernières suites pénales de l’épuration de la Seconde Guerre mondiale (1961). Au fil de six contributions – deux sur la première guerre, quatre sur la seconde –, occupations et libérations sont abordées comme des réalités vécues au quotidien par des gens ordinaires. Les tensions de la première occupation sont éclairées par les confrontations entre polices allemandes et espions ou résistants et les poursuites des « inciviques » par des juges en uniforme après l’armistice. À la fin de la seconde occupation, les homicides de vengeance, la prise en charge des collaborateurs juvéniles, l’épuration des sympathisants de l’Ordre Nouveau et le procès de la « bande Chéron », un groupe de rexistes passés à la violence sanglante, dessinent une société clivée sur le plan économique, social, politique et culturel et soumise à une occupation plus dramatique que la première. Dans une atmosphère de quasi « guerre civile », la justice, qu’elle soit civile ou militaire, est investie d’une mission de rétablissement de l’ordre social et de pacification des comportements.

In the workshop we will explore to what extent the notion of 'mobility' in current cultural and social theory (eg. Stephen Greenblatt, John Urry) can be fruitfully applied in historical research. Mobilities can be seen as cross-border movements of persons, objects, texts and ideas. How can we grasp mobility of people and ideas in the spheres of politics, learning and the arts? Within this context, we focus on the involvement of social, legal and educational reformers and other kinds of socio-political activists in (temporary) transnational intellectual networks on the one hand and their activities at home on the other. The conceptualization of intermediary persons as 'rooted cosmopolitans' (Sidney Tarrow), 'mobilizers' (Greenblatt) and 'contact zones' seem promising notions to unravel mobilities. The focus of the workshop is on European reformers and activists, but this does not mean that it is restricted to the European continent, as a lot of European nation states had colonies and cross-border cooperation and mobilities focused on colonial knowledge and governance took place in Europe as well as in the colonies themselves.

De Belgische historici in de internationale wandelgangen Les historiens belges et l'internationalisation Sessie 7. Internationale congressen in de negentiende eeuw: een vergrootglas voor lokale, nationale en universele ambities en contrasten ‒ Salle: R42.5.110 In de negentiende eeuw zochten artsen, statistici, geëngageerde liberalen, filantropen en ambtenaren naar oplossingen om tegengewicht te bieden aan de groeipijnen van de voortschrijdende urbanisering, globalisering en modernisering. Internationale congressen waren daarbij aantrekkelijke fora om lokale hervormingspraktijken en-ideeën te ontdekken en uit te wisselen. Tal van innovatieve ideeën en ervaringen werden er bediscussieerd met de openlijke ambitie om stadsplanning, hygiëne, (volks)onderwijs, gevangenisorganisatie, en vele andere facetten van het ontluikende sociale beleid te stimuleren. In dit panel willen we nagaan hoe de studie van internationale congresverslagen kan bijdragen tot een beter begrip van de nationale geschiedenis. We vertrekken vanuit de hypothese dat de internationale congressen zowel scènes van maatschappelijke vernieuwing als van nationale tegenstellingen waren. De intellectuele ontmoetingen belichten een dynamiek die voortsproot uit een gedeelde bezorgdheid voor een steeds verder ontwrichtende samenleving, een angst die over de landsgrenzen heen werd gedeeld in sociaal geëngageerde milieus. Tegelijkertijd legden de internationale bijeenkomsten ook de verschillen bloot tussen de gepromote lokale modellen en verscherpten daarbij de contrasten tussen de diverse nationale sociale beleidsambities en realisaties. Propageerden de deelnemers aan internationale bijeenkomsten hun eigen (nationale) projecten en modellen als " enige en ideale " oplossingen? De aantrekkingskracht van de internationale bijeenkomsten bleek in praktijk voor de individuele hervormer vaak een evenwichtsoefening tussen universele aspiraties en nationale motieven en belangen. Hoe verhield de balans zich tussen profilering en informeren op deze momenten van kennisuitwisseling? Door deze transnationale focus op de geschiedschrijving van sociale hervorming reflecteren we over de impact van externe dynamieken op de nationale geschiedenis. Daarbij worden zowel " vergeten " actoren geherwaardeerd als de alom vertrouwde protagonisten in een vernieuwend perspectief geplaatst. De uitdaging ligt in het afwegen in welke mate onze nationale kaders als toetssteen dienen voor de transnationale dynamiek of zelf onderhevig zijn aan vernieuwing en evaluatie. Carmen Van Praet (UGent, Liberaal Archief) Inleiding sessie Thomas D'haeninck (UGent, Universiteit Maastricht) startte in maart 2013 zijn doctoraal onderzoek naar de aantrekkingskracht van kunst en literatuur als hervormingsinstrumenten in een transnationaal netwerk van sociale hervorming (1848-1914). In welke mate voelden Belgische en Nederlandse hervormers zich aangetrokken om deel te nemen aan " expertise performances " tijdens internationale bijeenkomsten? Daarbij wordt onderzocht op welke domeinen kunst en literatuur naar voor werden geschoven als potentiele hefbomen voor maatschappelijke verbetering en vanuit een comparatieve aanpak gekeken naar het weerklinken van Belgische en Nederlandse stemmen in het debat. Het onderzoek wil daarbij ook de terugkoppeling maken naar het lokale niveau en nagaan waar internationale engagementen legitimiteit boden voor expertise in lokale en nationale ideeën en praktijken.

Historici hebben het geheel aan initiatieven en ideeën die een tegengewicht moesten bieden aan de groeipijnen van de modernisering beschouwd als sociale hervorming. Zeker als we de veelheid aan specialismen en specifieke thema's onder dit containerbegrip scharen, blijkt dat het onderwerp sinds jaar en dag door historici wordt onderzocht. Een verklaring voor deze grote interesse ligt erin dat vele hervormingsinitiatieven raakten aan fundamentele maatschappelijke ontwikkelingen en resulteerden in de vorming van sociale disciplines. In dit review artikel geven wij een beknopt overzicht van de historiografie van sociale hervorming in België, met de nadruk op hervormers. De besproken onderzoekstrends zijn een beperkte selectie en doen geenszins recht aan alle publicaties en projecten. Dit geldt zeker wanneer we een zijsprong nemen naar de invloeden van buitenlandse onderzoekers, waarmee we enkel beogen de eigenheid van het Belgische onderzoek te benadrukken en toonaangevende studies en theorieën te duiden. In Nederland was er al vroeger dan in België aandacht voor hervorming als een breed en gevarieerd veld met een veelvoud van initiatieven. De grote verdienste van marxistisch historicus Jan Romein was dat hij allerhande vormen van maatschappelijk engagement zag als de veruitwendiging van zowel het vooruitgangsoptimisme als het cultureel pessimisme, twee uiterste negentiende-eeuwse tijdssentimenten. 1 In zijn werk Op het breukvlak van twee eeuwen (1967, postuum verschenen) beschouwde hij geëngageerde burgers als idealisten wiens morele overtuiging voortkwam uit schuldgevoel en angst voor een veranderende samenleving. Binnen de Belgische academische wereld verscheen een eerste mijlpaal in 1985. In Op vrije voeten, een overzichtsstudie van Catharina Lis, Hugo Soly en Dirk Van Damme, werd de sociale kwestie nog duidelijker geproblematiseerd. Ze toonden aan dat de functionaliteit van sociale interventies voortkwam uit de wisselwerking tussen verschillende betrokken groepen. Ze zagen de sociale kwestie als een ideologisch geladen constructie, waarbij het benoemen van de maatschappelijke problemen de eerste sociaal-politieke interventie was. Daarbij was er ook aandacht voor de interveniërende groepen en hun motivaties, maar ook voor een geheel van kleine mechanismen (juridisch, administratief en ideologisch) die er op gericht waren de massa te disciplineren.

Historiographic writing provides crucial information about the perspective of the authors on their own time and institutions within the continuum of history. Transformations in the practices of history writing during the high Middle Ages provide information about reforms and renewal in the conceptions of the past. The session will deal with developments in representations of the past that occur when the historiography enters other languages (from Latin to French), when new perspectives on the notion of empire arise during the 12th century, and when new spatial perspectives renew the perception of history.